Search

ታሪኽ ተወከስ ባላ ተሞርከስ

Updated: 2 days ago

ካብ ታሪኽ ኢትዮጵያን ዕልዋ ስርዓት ሃይለስላሴን እንታይ ንምሃር? መልእኽቲ ናብ ናይ ቀደም መማህርተይ።

ካብ መወዳእታ ሓምሳታት ክሳብ መጀመርታ ሱሳታት ኣብ ዝነበረ ግዜ ኣፍሪቃውያን መንእሰያት ኣርዑት መግዛእቲ ሰይሮም ሃገራቶም ባዕሎም ከመሓድሩ ሰልፍታትን(parties) ምንቅስቓሳትን (movements) ዝምስርትሉ ዝነበሩ እዋን እዩ። ብፍቕሪ ለኒን፡ ማርክስ፡ ስታሊን፡ ማኦ፡ ሆቺ ሚን፡ ቸ ጎቨራ ወዘተ ዝዓበዱ መንእሰያት ልክዕ ከከምቲ ኣብ ልቦም ዝሓደራ ጅግና ክኾኑ ዘይንግጽልዎ መጽሓፍቲ ኣይነበረን። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ እዋን እምበኣር እቲ ኣብ ትምህርቲ ጽኑዕ እምነት ኔርዎ ተባሂሉ ዝንገረሉ ንጉስ ሃይለስላሴ፡ ኢትዮጵያውያን መንእሰያት ብብዝሒ ብማህደረ ትምህርቲ ንኣውሮጳን ሰሜን ኣሜሪካን ይስደድ ነበረ። ካብ ካልኦት ሃገራት ኣፍሪቃ እውን ብዙሓት ተማሃሮ ናብ ዩኒቨርሲት ቀደማዊ ሃይለስላሴ እንዳምጽአ ብነጻ የምህር ነበረ። እዝን ወዲ ከምዝን ኣብ ውሽጢ ሃገር ኮነ ናብ ደገ ተላኢኾም ዝመሃሩ ዝነበሩ ተማሃሮ ዘሕደሮ ፖለቲካዊ ጽልዋ ቀሊል ኣይነበረን። ኩነታት ኣፍሪቃን ዓለምን ብግቡእ ዘየስተውዓለ ንጉስ ግና ኣብ ፖለቲካን ምሕደራን ናይታ ሃገር ምስቲ ግዜ ዝኸይድ ለውጥታት ክገብር ኣይከኣለን። ብኣንጻሩ እኳ ደኣ ኢትዮጵያ ኣብ ኣፍሪቃ እታ እንኮ ብፍዊዳላዊ ስርዓት እንትመሓደ ዝነበረት ሃገር እያ ። ዘመናዊ ትምህርቲ ዝቐሰሙ መንእሰያት እምበኣር ኣንጻርቲ ዝኣረገ ስርዓት ክልዓሉ ናይ ግን ነበረ። ኣብ ርእሲ ዘላታ ተወሰኸታ ከምዝበሃል፡ ኢትዮጵያ ብተደጋጋሚ ደርቅን ጥሜትን ትሕመስ ስለዝነበረት ንስምዒት ናይቶም መንእሰያት መመሊሱ ዘገንፍል ጠንቂ ኮነ።


ኣብ ዘዝኸድዎ ሃገር ከይተመልሱ ዝተርፉ ዝነበሩ ብርክት ዝበሉ መንእሰያት ኢትዮጵያ ኣብ ደገ ኮይኖም ንለውጢ ክንቀሳቐሱ ጀመሩ። ናብ ውሽጢ ሃገር ጽሑፋት ብዝተፈላለየ መገዲ እንዳ ሰደዱ ከኣ ህዝቢ

ኣንጻር ንጉስ ክልዓልን እታ ሃገር ብዘመናዊ ስርዓተ ሕጊ ክትመሓደ ክጉስጉሱ ጀመሩ። ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ምንቅስቓስ ተማሃሮ ኢትዮጵያ (Ethiopian Student Movement) ኣብ ሓጺር ግዜ ተመስሪቱስ ተደጋጋሚ ናዕብታት ከለዓዕል ጀሚሩ ኔሩ።




“ፋኖ ተሰማራ ፋኖ ተሰማራ

እንደ ሆቺ ሚን እንደ ቸ ጎቬራ “

ገለ ካብ ጭርሖታት ተማሃሮ ናይቲ እዋንቲ ዝነበረ እዩ። ካብ ንግስነት ሃይለስላሴ ከቢድ ጸቕጢ፡ ምፍርራሕን ምስዋርን የገጣሞም ነበር። ኣብ 1965 ተማሃሮ “መሬት ንሓራሲኡ” ኢሎም ዘለዓዓልዎ ኣድማ ናይ ገለ መንግስታት ኣድህቦ ረኺቡስ ገለ ሃገራት ኣብ ልዕሊ ስርዓት ሃይለስላሴ ጸቕጢ ክገብራ ጀሚረን ኔረን። ኣብ 1967 ኣብ ዝተፈላላዩ ቦታት ዝነብራ ማሕበራት ተማሃሮ ኣብ ሓደ ጽላል (University Students Union of Addis Abeba) ተጠርኒፈን ንጉስ ካብ ስልጣን ምእላይ ዝብል ዕላማ ኣበገሳ። ምንቅስቓ ተማሃሮ በብእዋኑ ረብሻ ብምልዕዓል ኣብ ርእሲ ሃይለስላሴ ከቢድ ጸቕጢ እኳ እንተፈጠረ፡ በቲ መንግስቲ ዝወስዶ ዝነበረ ቀጻሊ ናይ ምጭፍላቕ ስጉምታት ግን ኣብ መሪሕነት ናይቲ ማሕበር ምክፍፋላት ስለዘስዓበ ኣድማዒ ስራሕ ክሰርሕ ኣይከኣለን። ጽላል ዝኾኖ ፖሊትካዊ መርሒነት እውን ኣይነበሮን። ናይታ ሃገር ቁጠባ እንዳንቆልቆለ ይኸይድ ስለዝነበረ ግን እቲ ናዕቢ ካብ ተማሃሮ ናብ መማህራን፡ ጸኒሑ ናብ ሸቃሉ ወዘተ እንዳለሓመ መጨረሽትኡ ኣብ ሰራዊት በጽሐ። ኣብ 1974 ከኣ ‘’ቀደማዊ ሃይለ ስላሴ፡ ንጉሰ ነገስት ዘኢትዮጵያ፡ ሞኣ ኣንበሳ፡ ዘእም ነገደ ዩሁዳ’’ ብታሕተዎት ሓላፍቲ ሰራዊት ካብ ስልጣን ተወገደ።

እቶም ኣብ ደገ ኮይኖም ነዚ ናይ ለውጢ ሓይሊ ኣንጻር ንጉስ ዘልዓዓሉ ምሁራት ደኣ ኣበይ ኣበሉ? እዚኣቶም እውን ግዳያት ምክፍፋል ኮይኖም። ኣብ 1968 All Ethiopian Socialist Movement (መኢሶን)፡ ጸኒሖም ከኣ ኣብ 1972 EPRP (ኢኣፓ) ዝበሃላ ፖለቲካውያን ሰልፍታት መስሪቶም ነሓድሕዶም ኣብ ምቁሽሻን ምትህልላኽን ኣትዮም ስለዝነበሩ ንህዝቢ ኢትዮጵያ ዝሓሸ ኣማራጺ ዝኸውን መርሒነት ከርእይዎ ኣይከኣሉን። ብኸመይ ዓድና ንእቶ ንዝብል ሕቶ፡ ኢኣፓ ብባሌ ክብሉ ከለዉ መኢሶን ከኣ ብቦሌ ኔሩ መልሶም። መኢሶን ህዝባዊ ለውጢ ኣብ ዉሽጢ ዓዲ ከም ዝነቱግ ጌርና ብመዕርፎ ነፈርቲ ቦሌ ዓድና ክንኣቱ ኢና ዝብል መርገጺ ስለዝሓዙ ሓጺር ተጓዓዝቲ ክበሃሉ ከለዉ፡ ኢኣፓ ከኣ ኣይፋል ብኤርትራ ኣቲና ኣብ ትግራይ ዓሲንባ ቃልሲ መስሪትና ኢና ኣዲስ ኣበባ ንኣቱ ዝብል ዕላማ ስለዝነበሮም ነዊሓ ተጓዓዝቲ ወይ ከኣ ብባሌ ዝኣትዉ ዝብል ቅጽል ተዋህቦም። ሰብ ርሑቕ ኣየስለጡ ሰብ ቀረባ፡ ባዕላቶም ዘሳወርዎ ኣብዮት (revolution) መዋዳእታኡ ዋና ስኢኑ ኣብ ኢድ ታሕተዎት ሓላፍት ሰራዊት ወደቐ። ፍልልያቶም ከይጸበበ ድሕሪቲ ናይ 1974 ዕልዋ መንግስቲ ብተብተብ ኣዲስ ኣበባ ኣተው እሞ ነታ ዕልዋ ዝገበረት ጉጅለ ንሕና ንሕሸኪ ንሕና እባ እናበሉ ክወዳደሩ ሚዛኖም ፈኾሰ። ነዚ ዝተገንዘበ ጉጅለ ሰራዊት (ደሓር ደርግ ዝኾነ) ሓሳባት ካብ ክልቲኦም እንዳ ወሰደ ህዝቢ ክሕዝ ጀመረ እሞ መጀምርታ ምስ መኢሶን ወጊኑ ነቶም ቀንዲ ኣሸጊረሞ ዝነበሩ ኣባላት ኢኣፓ ከጥፍኦም ከሎ ጸኒሑ ከኣ ንኣባላት መኢሶን በብቕሩብ ኣዳቐቖም። ከምዚ ኢሉ ከኣ ስርዓት ደርግ ዘይሓሰቦ ስልጣን ሒዙ ንኢትዮጵያ ናብ ዝገደደ ሽግርን ምፍሳስ ደምን የእተዋ።

ናብ ሃገርና ኤርትራ ዘላቶ ህሉው ኩነታት ምስ እንምለስ፡ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ንኣጸይ ሃይለስላሴ ከም ሞዴል ወሲዱ ክሳብ ዕለተ ሞቱ ገባርን ሓደጋን ኮይኑ ክጸንሕ ከምዝደሊ ዘጠራጥር ነገር የለን። ክንዲ ዝኾነ ከኣ ሃይለስላሴ ዝገበሮ ጌጋታት ክደግም ኣይደለየን። ሃይለስላሴ ዩኒቨርሲታት ክሰርሕ ከሎ ኢሰያስ ነታ ሓንቲ ዝነበረትና ዩኒቨርሲቲ ዓጺዋ፡ ሃይለስላሴ ብብዝሒ ተማሃሮ ብማህደር ትምህርቲ ክሰድድ ከሎ ኢሰያስ ምሉእ ምልኪ ምስ ኣረጋገጸ ብግሊ ኮነ ብመንግስቲ ሰተት ኢሉ ዝወጽእ ተማሃራይ ከምዘይህሉ ጌሩ። ምንቅስቓስ ተማሃሮ ዩኒቨርሲቲ ገና ፖለቲካዊ ኣንፈት ከይሓዘ ከሎ ከም ሓደ ከቢድ ምንቅስቓስ ወሲዱ ሓንሳብን ንሓዋሩን ጨፍሊቕዎ። ፋሕተርተር ኢልና ብመሬትን ብባሕርን ከይተረፈ ካብ ዓዲ ምስ ወጻና እውን ኣይገደፈናን። ሚልዮናት ዶላራት እንዳፍሰሰ ዕሱባት ቆጺሩ ኣብ መንጎና ቀጻሊ ዘመተ የካይድ ኣሎ። ከም ውጽኢት ናይዚ ከኣ ውድባት እንዳ ተሰርሓን እና ተፈንጥሓን ክሳብ ከባቢ 70 በጺሔን። ዩኒቨርሲቲ ኣስመራ ዘፍረየቶም ምሁራን ወይ ንኡሳን ኣርካናት ክንብሎም ንኽእል፡ ብስንባደ ዲና ክንብሎ ወይስ ብቐቢጸ ተስፋ እቶም ዝበዛሕና ትም ሕትም ኢልና ተሪፍና። ዳርጋ ብዛዕባ ፖለቲካ ኤርትራ ምዝራብ ከም ድሕረት ዝቖጽርዎ እውን ኣይተሳእኑን። ይኽደነና ዘብል እዩ።


ታሪኽ ይደጋገም እዩ ምስትውዓል ግን የድልዮ። ኢሰያስ ግርም ጌሩ ዕዮ ገዝኡ ሰሪሑ ይቕጽል ኣሎ እንተ ንሕና ግን ምንም ዝተምሃርና ኣይንመስልን። ዋና ዘይብሉ ለውጢ ኣብ ሃገርና ቦሎኽ ኢሉ ክመጸልና ንጽበይ ኣለና። እዚ ግን ከቢድ ዋጋ ከኽፍለና እዩ። ኣብዛ ሃገር ክመጽእ እንደልዮ ዝኾነ ለውጢ ኢድና ከይሓወስናሉ ብገለ ተዋጋእቲ ጉጅለታት እንተመጽዩ ሃገርናን ህዝባን ናብ ዝገደደ ደልሃመት ክኣትዎ ንፈርዶም ኣለና ማለት እዩ።


እሞ ብኸመይ ኢና ደኣ ኢድና ክንሕውስ ንኽእል ዝብል ሕቶ ሕንቅል ሕንቅሊተይ ክኾነና ይኽእል እዩ። እንተኾነ ድልየት እንተሎ ሜላ እውን ኣሎ (If there is a will there is a means). ካብቲ ዝበዝሐ ክፋል ናይ ሕብረተሰብና ዝሓሸ ትምህርቲ ኣለና፡ ዕድመና እውን መላግቦ ክልተ ወለዶታት እዩ ክንብሎ ንኽእል። ስለዝኾነ ከኣ ንሕና ነዘን ፋሕ ጭንግራሕ ኢለን ዘለዋ ውድባት ኣብ ሓደ ከምዝጥርነፋ ኣብ ምግባር ዓቢ ተራ ክንጻወት ንኽእል ኢና ኢለ እየ ዝኣምን።

ዋላ ነቶም ድሌታቶም ተቐዲሑ ዘይውዳእ ወይዉን ተላኢኾም ዝንቀሳቐሱ መራሕቲ ውድብ ከነስምሮም ኣይንኽኣል ነቶም ሰዓብቶም ግን ኣብ ሓደ ክመጹ ምግባር ዘይከኣል ኣይመስለንን። ሓንቲ ዓባይን ስምርትን ውድብ ኣብ ደገ ክትምስረት እንተኺኢላ እሞ ነተን ኣብ ውሽጢ ኤርትራን ኣብ ወሰናስናን ዘለዋ ንኣሽቱ ዕጡቓት ጉጅለታት ሓቑፉ እንተሒዛተን፡ ዋና ዘለዎ ውሑስ ለውጢ ክመጽእ ይኽእል እዩ። ከምዚ ሕጂ ንርእዮ ዘለና እንተቕጺሉ ግን ኩለን ጉጅለታት ብተናጸል እንዳሰርሓ ነቲ መንግስቲ መወዳእትኡ ከዳኽምኦ እኳ እንተኾና፡ ድሕሪ ምዉዳቕ መንግስቲ ዝመጽእ ኩነታት ግን ሕንፍሽፍሽ ከምዝኸውን ክንስሕቶ የብልናን። ኣነ እየ ሰሪሐ ኣነ እባ ዘበገሶ ምውጣጥ ናብ ሓዘቕቲ ክሸመና ይኽእል እዩ። ውሕጅ ከይመጸ መገዲ ውሕጅ ጽረግ እዩ እሞ ሃየ ደኣ ኣብ ሓደ ንምጻእ እሞ ንመኻኸር። ኣብ ጉዳይ ሃገርና ጓኖት ንኾነሉ ግዜ ከብቅዕ ይግባእ።


ዘዳግም

Sep 20, 2020





22 views

Geez Online Bookstore

5332 Lakeview Dr Sw

Calgary, AB  T3E5R9

+12049620227

crystalstationary@gmail.com

Shop

Socials

Be The First To Know

Sign up for our newsletter